Lesfiche · Leeftijd 10–14

Van den vos Reynaerde

Willem

Het is Pinksteren en koning Nobel de leeuw houdt hof. Alle dieren komen, behalve Reynaert de vos, en iedereen heeft wel een klacht over hem. De koning stuurt drie boden om hem te halen. De eerste twee komen gewond terug, de derde brengt hem mee. Onder de galg praat Reynaert zich vrij met een verhaal over een verborgen schat. Een dichter die zich Willem noemt, schreef het in de dertiende eeuw, en het speelt in het echte Waasland, tussen Gent en Antwerpen.

In deze les lees je eerst en verken je daarna. De wereld is een kaart van het verhaal, geen film ervan. Daarom komt het eigen beeld van elke leerling van Maleperduis eerst, en is de kaart iets om mee te vergelijken.

Open de wereld → · Print het werkblad

Leerdoelen

• Nederlands: verhaal en personages. Het verhaal volgen in vier delen (de hofdag, drie boden, de galg, terug naar Maleperduis). De belangrijkste dieren beschrijven: wat wil elk dier, en hoe speelt Reynaert dat tegen hen uit?
• Nederlands: ironie en list. De listen en de ironie herkennen. Reynaert speelt de kluizenaar, de boeteling en de pelgrim, en telkens bedoelt hij het omgekeerde van wat hij zegt. Waarom werken zijn leugens?
• Wereldoriëntatie: de middeleeuwen. Het verhaal situeren in de dertiende eeuw: een koning die hof houdt, een galg, pastoors en kloosters, bedevaarten naar Rome. Gent was toen de grote lakenstad van Vlaanderen.
• Wereldoriëntatie: het Waasland en kaartlezen. Gent, Sint-Niklaas, Belsele, Hulst en de Schelde op de kaart vinden. Echte en verzonnen plaatsen uit elkaar houden, en met de schaal uitrekenen hoe lang je stapt (ongeveer 4 km per uur).
• Burgerschap: liegen en rechtvaardigheid. Praten over liegen, vertrouwen en een eerlijke straf. Waarom gelooft de koning iemand van wie iedereen weet dat hij liegt? Is het eerlijk dat Belijn betaalt voor wat Reynaert deed?

Lesverloop in 45 minuten

1. 7 min
   Lezen of luisteren. Lees het begin van het verhaal voor, of vertel het: de hofdag, de klachten, Bruun die naar Maleperduis vertrekt. Laat de wereld nog dicht. Vraag: waarom zou iemand wegblijven als de koning roept?
2. 7 min
   Teken het eerst zelf. De leerlingen tekenen Maleperduis (of de gespleten eik van Lamfroit) in het kader op het werkblad, zoals zij het zich voorstellen, alleen op basis van de tekst. Een foute tekening bestaat niet. Een hol, een burcht, allebei: zij kiezen.
3. 8 min
   Open de wereld en vergelijk. Projecteer nu de wereld en vlieg naar Maleperduis en het erf van Lamfroit. De leerlingen vergelijken met hun tekening: wat is hetzelfde, wat is anders, en wat vinden ze mooier, en waarom? Ze schrijven één verschil op het werkblad.
4. 10 min
   Zoekopdrachten (in duo's). Duo's maken de drie opdrachten van het werkblad op hun eigen toestel, met de links hieronder. Toon de platte kaart (3D | Kaart, of de toets m), zodat ze echte en verzonnen plaatsen uit elkaar kunnen houden.
5. 8 min
   Held of schurk?. Bespreek twee of drie van de vragen. Teken twee kolommen op het bord: wat Reynaert doet dat slim is, en wat hij doet dat fout is.
6. 5 min
   Exit ticket. De leerlingen doen de quiz 'Waar was dit?' en schrijven hun score op het werkblad.

Gespreksvragen

1. Is Reynaert een held of een schurk? Kan hij allebei zijn? Geef een voorbeeld uit het verhaal.
2. Iedereen weet dat Reynaert liegt. Waarom gelooft de koning hem dan toch onder de galg? Wat wil de koning?
3. Bruun wil honing en Tibeert wil muizen. Hoe gebruikt Reynaert dat om hen te bedriegen?
4. Reynaert verkleedt zich als kluizenaar, biecht bij Grimbeert en vertrekt als pelgrim. Heeft hij echt spijt? Hoe zie je dat?
5. Cuwaert bevestigt het verhaal van Reynaert over Kriekeputte. Waarom doet hij dat, denk je? Wat had jij gedaan?
6. Op het einde krijgen Bruun en Isengrim Belijn en zijn familie. Is dat eerlijk? Wie verdient eigenlijk straf?
7. Reynaert ontsnapt en wordt nooit gepakt. Waarom zou de dichter het verhaal zo laten eindigen?
8. De dichter gebruikt echte dorpen uit het Waasland en verzint andere plaatsen. Waarom zou je in één verhaal echte en verzonnen plaatsen mengen?

Zoek het op

Elke link opent de wereld bij één scène. Leerlingen lezen de kaart, kijken rond op de kaart en antwoorden.

1. De gespleten stam: Wat belooft Reynaert aan Bruun, en hoe werkt de val? Hoe ver ligt het erf van Lamfroit van Maleperduis op de kaart?
   Antwoord

   Honing in een half gespleten eikenstam die met twee wiggen openstaat. Bruun steekt zijn kop en poten erin, Reynaert trekt de wiggen weg en de stam klapt dicht. Ongeveer 3,5 km (verzonnen).
2. De val van de pastoor: Waarom hangt er een strik in de schuur van de pastoor? Wat gebeurt er met Tibeert?
   Antwoord

   De zoon van de pastoor zette hem om de vos te vangen die hun kippen steelt. Tibeert raakt verstrikt, wordt geslagen en verliest een oog. Hij bijt de pastoor, knaagt het touw door en vlucht.
3. Kriekeputte bij Hulsterlo: Waar ligt de schat volgens Reynaert? Zoek de plek op de kaart. Bestaat ze echt? Wie bevestigt zijn verhaal?
   Antwoord

   In Kriekeputte, bij het bos van Hulsterlo. De namen zijn echt, maar niemand weet precies waar die plekken lagen; de kaart zet ze in het noorden van het Waasland, bij Hulst. Cuwaert de haas zegt dat Kriekeputte bestaat. Er is geen schat.

Exit ticket: de quiz

8 scènes; leerlingen zetten elke scène op de kaart en schrijven hun score op het werkblad. Open de quiz →

Waar dit vereenvoudigt

• Dit is een navertelling. Het oorspronkelijke gedicht is in het Middelnederlands en veel langer; de tijdlijn houdt het verhaal maar laat veel weg. Het origineel lees je op DBNL.
• De wrede stukken worden kort verteld, zonder details: de dood van Coppe, de afranselingen, Cuwaert die in het hol gedood wordt en zijn kop in de tas. Ze zitten wel in het verhaal, dus lees de kaartjes eerst zelf voor je ze aan jongere leerlingen toont.
• Het hof, Maleperduis, het erf van Lamfroit, de schuur van de pastoor en de galg zijn verzonnen, net als de wegen ertussen. Hulsterlo, Kriekeputte en Elmare zijn echte namen, maar waar ze precies lagen is een gok. Gent, Hijfte, Belsele en Absdale staan op hun echte plek.
• De dieren zijn reusachtig getekend zodat je ze goed ziet, en het land is 30 keer hoger getoond dan het is. Het echte Waasland is bijna plat.

Werkblad

Print het werkblad